برگشت

15/6/1384

حق نگر شهردار منطقه تاريخی و فرهنگی:

همه ارگان هايی که از بودجه عمومی بهره می برند بايد در احيا و بازسازی بافت تاريخی شيراز مشارکت کنند

اشاره :
بافت قديم شهر شيراز به مساحت تقريبي 360 هكتار در قلب شهر جاي دارد. اين محدوده كه 2/8 درصد مساحت كل شهر را شامل مي شود هسته اوليه شكل گيري شهر شيراز را در برگرفته و طي دوران هاي مختلف  توسعه وتحولات زيادي را پشت سر گذاشته است كه حدود آن دروازه ها و حصار دور شهر در دوره زنديه مي باشد. مهمترين مراكز مذهبي شهر و قسمت عمده اي از بناها ومجموعه هاي با ارزش تاريخي در اين محدوده واقع است در واقع اين منطقه همان شيراز قديم مي باشد كه طي فرآيندهاي رشد وتوسعه شهري و افزايش جمعيت به عنوان زيرمجموعه اي از كل شهرداري درآمده كه داراي ويژگي هايي خاص خود مي باشد. وجود 400 اثر با ارزش  8 دروازه و 12 مركز و چندين محور فرهنگي مي تواند تبلوري از شيوه زندگي روابط اجتماعي  آداب و رسوم  باورها تاريخ و هنر و به طور كلي بيانگر هويت تاريخي و فرهنگي هر دوره باشد. حفظ و نگهداري و مرمت اين آثار و مجموعه ها علاوه بر اين كه حيات دوباره اي به اين آثار مي دهد از نظر اقتصادي و اجتماعي نيز هويت تاريخي فرهنگي شهر شيراز را احيا مي كند. جمعيت ساكن در اين منطقه حدود 75 هزار نفر مي باشد كه حدود نيمي از آنها غيربومي هستند همچنين تعداد خانه هاي موجود در بافت تاريخي و فرهنگي شيراز 22 هزار واحد مي باشد.
در واقع بنيان شيراز در جلگه اي به همين نامه در سال 74 هـ. ق در محدوده بافت قديم شيراز بنا نهاده شده است كه رشد ارگانيك و تدريجي خود را با توجه به استعدادها و قابليت هاي سياسي اقليمي  جغرافيايي اقتصادي و اجتماعي در دوران هاي بعد ادامه داد. اين شهر در چهار دوره تاريخي به عنوان پايتخت ايران انتخاب شده است و سلسله هاي صفاريان  ديلميان  آل بويه  اتابكان  صفويه  زنديه  قاجاريه و پهلوي را تاكنون پشت سرگذاشته است . نخستين صورت شكل گيري ساختار شهر به دوره رونق آن در زمان آل بويه در قرن چهارم هجري مربوط مي شود. پيش از اين دوره مسجد جامع عتيق احداث شده بود و بازار شهر از كنار تا دروازه استخر امتداد داشت . در زمان عضدالدوله ديلمي (آل بويه ) عناصر شهري در مسير قنات عضدي استقرار يافتند. ابنيه حكومتي در غرب و عناصر مذهبي در شرق محور بازار قرار گرفت اين الگو به شكل گيري و گسترش استخوان بندي شهر در دوره هاي بعدي نيز جهت داد.
مرحله سوم تاريخي شهر در دوره اتابكان فارس بوده است . در اين دوره عناصر مذهبي مهم شهر همچون مقبره شاهچراغ (ع ) سيدميرمحمد و علاءالدين حسين (ع ) شكل گرفته و محور ديگري به موازات محور قنات عضدي (بازار بين الحرمين ) ايجاد شد. سومين مرحله در تحول تاريخي شهر مربوط به دوره صفوي است در اين دوره با باز شدن تنگه الله اكبر محور جديدي براي توسعه شهر گشوده شد و زمينه را براي ايجاد و تحكيم محور شمالي جنوبي شهر فراهم كرد.
صفويان علاوه بر عناصر اصلي ساختاري گذشته در طراحي فضاهاي شهري داراي الگو و روش خاص بودند كه در شرايط مختلف آن را با نيازهاي شهر مطابقت مي دادند. ايجاد محورهاي جديد چهارباغ اول (از دروازه قرآن تا پل علي بن حمزه) و چهارباغ دوم از دروازه دولت تا باغشاه و توسعه باغات از ديگر فعاليت هاي انجام شده در اين دوره هستند. سومين محور قرارگيري عناصر شهر در شيراز كه در اين دوره به وجود آمد از مدرسه خان در شرق شروع و به بازار داوود خان در حدفاصل دو شاخه بازار مي رسيد و به ميدان شاه صفوي كه قصردارالشفا و مسجد صفوي در اطراف آن بودند منتهي مي شد. مرحله چهارم شكل گيري بافت تاريخي شيراز دوره زنديه است عمده ترين تحولات مربوط به اين دوره احداث انواع ابنيه هاي حكومتي  نظامي  بازار كاروانسرا مدرسه و ميدان و... بوده كه بسيار متنوع و عمدتاً درشت مقياس و بزرگ بوده و تحكيم و تقويت ساختار و محور شمالي جنوبي بافت با احداث بازار وكيل بوده است . ضمناً قابل ذكر است كه محدوده بافت تاريخي برمحدوده حصار زنديه منطبق مي باشد. در دوره قاجاريه تحولات ساختاري چنداني در بافت به وجود نيامده بلكه اقدامات عمراني خاندان هاي اصيل شيرازي با احداث ابنيه خدماتي و تجاري در محلات و احداث مجموعه باغ هاي خصوصي در خارج از حصار شهر كه بعدها به صورت هسته هاي اوليه توسعه هاي جديد شهري در آمدند شايان ذكر مي باشد. در دوره هاي پهلوي اول با احداث خيابان هاي زند و لطفعلي خان زند و ايجاد خيابان هاي طالقاني  شاپور نمازي و احمدي عمود برآنها بافت اركانيگ شهري شيراز از هم گسسته شد.اين خيابان ها هم اكنون هم عمده ترين محورهاي حركتي سواره داخل بافت مي باشند. گسترش محدوده شهر به خارج از مرزهاي بافت  برچيده شدن حصار زنديه  احداث ابنيه مهم حكومتي و خدماتي در منطقه و ارتقا وتقويت نقش خدماتي و فعاليتي منطقه در شهر از خصوصيات اين دوره مي باشد. در دوران معاصر تنها تحولات مهم ايجاد شده در بافت شامل تخريب هاي بزرگ بين الحرمين و محله موردستان  تعريض برخي محورها ايجاد خيابان دستغيب و شكل گيري مغازه ها و واحدهاي تجاري مختلف پيرامون خيابان هاي بافت مي باشند كه توسعه حرم مطهر شاهچراغ (ع ) و احداث زيرگذر زنديه در اين اواخر را نيز بايد به تحولات معاصر افزود. گفتني است بافت تاريخي فرهنگي شهر شيراز به دليل برخورداري از ارزش هاي فرهنگي به عنوان ميراثي پربها و با ارزش مي باشد كه اهميت و ارزش آن را دو چندان مي كند به همين منظور ما بر آن شديم تا گزارشي را از اين بافت و عملكردهاي به وجود آمده در آن تهيه كنيم در همين راستا با تني چند از مسؤولين مربوطه صحبت هايي را انجام داديم .
مهدي خاني رييس كميسيون عمران و حمل و نقل شوراي اسلامي شهر شيراز در خصوص بافت قديم شيراز مي گويد: مجموعه 360 هكتاري بافت قديم شيراز داراي عناصر فرهنگي  ميراثي و اجتماعي و اقتصادي است كه هركدام از اين عناصر ارزش هايي خاص را براي شيراز در عرصه منطقه  شيراز استان  كشور و بعضاً هم خارج از كشور هم آثاري دارد.
وي همچنين ادامه مي دهد: بازار وكيل شيراز يكي از عناصر بزرگ اقتصادي و ميراثي است همچنين مجموعه هايي چون زنديه  آرامگاه هاي بزرگاني مانند عبدالله خفيف  شيخ روزبهان  سيبويه  شيخ جرجاني  خبير و بسياري از اين اماكن و منازل ميراثي نيز كه در دل بافت قديم قرار دارند از ارزش هاي بسيار بالايي برخوردار هستند.
وي مي افزايد: در گذشته بافت قديم به علت وجود اداره هاي متعدد به عنوان مركز اقتصادي و اداري كاركرد زيادي داشته و طي سال هاي اخير به تدريج با خروج ادارات از اين منطقه در حال از دست دادن كاركرد خود مي باشد. البته اين بافت در قبل از ده سال گذشته رفته رفته سير فرسودگي را مي گذرانده اما طي ده سال اخير اين سير متوقف شده است و در حال برگشت به سوي احيا مي باشد و علت آن حاشيه نشيني و خروج چشمگير مردم از اين محدوده در قبل از ده سال گذشته بوده است اما در ده سال اخير كم كم رو به پيشرفت بوده است .
مهدي خاني تصريح كرد: در سال هاي اخير شهرداري شيراز و مقامات مسؤول به فكر بازسازي اين منطقه افتاده و اكنون در شرايطي هستيم كه بايد براي آينده راهي روشن باز نماييم . همچنين بايستي مسؤولين در خصوص خدمات مناسب تر همه دستگاه هاي اجرايي در بافت مركزي شهر به جز وظايف معمولي خود توانمندي هاي بيشتري راداشته باشند تا بافت با مديريت محوري شهرداري دوران سازندگي و احياي خود را به سلامت پشت سر بگذارد.
وي متذكر مي شود: به عنوان مثال دستگاه هاي اجرايي شهر چون آب  برق  گاز و مخابرات بايستي نسبت به نوسازي شبكه هاي خودشان اقدام جدي نمايند خصوصاً مجموعه شركت توزيع برق شيراز بايستي در امر روشنايي معابر وبافت قديم شهر كار بيشتري را ارايه دهد. مسؤولين استاني نيز بايد در اصلاح سياست هاي مرتبط با بافت تاريخي با مقامات ملي اقدامات جدي به عمل آورند و مسؤولين اداره ميراث فرهنگي نيز در حمايت مالي از شهروندان براي احياي اماكن ميراثي بايستي توان خود را ارايه دهند تا با همه ي اين اوصاف بتوانيم مجموعه ميراثي را در دل بافت قديم شيراز احيا سازيم .
گفتني است حق نگر شهردار منطقه تاريخي و فرهنگي شيراز در رابطه با بافت قديم مي گويد: بافت تاريخي شهر شيراز به دليل برخورداري از ارزش هاي غني فرهنگي به عنوان ميراثي پربها از تمدن شهر باستاني داراي اهميت ويژه مي باشد و به علت داشتن ريشه هاي تاريخي هويت شهري اهميت آن دوچندان مي گردد و دراين منطقه حضور عناصر و بافت هاي كالبدي و فضاهاي شهري غني ويژگي مهمي است كه شهرهاي جديدو نوظهور امروز فاقد آن هستند.
وي متذكر مي شود: آنچه سرلوحه شهرداري بافت تاريخي فرهنگي قرار گرفت و به عنوان يك منشور همواره مدنظر مديران واقع شد ويژگي هاي منحصر به فرد اين منطقه بود كه براي باز زنده سازي آن به صورتي كه براي زندگي امروز مناسب باشد طي يك برنامه بلندمدت زنده سازي اقتصادي  اجتماعي وكالبدي در دستور كار شهرداري قرار گرفت .
وي خاطرنشان مي كند: من همواره به همكارانم متذكر شده ام كه ما بايد يك برنامه بلندمدت براي شكوفايي و توسعه بافت طرحي كنيم واقداماتي رانيز كه تاكنون انجام گرديده ارج نهاده و گردآوري كرد و به عنوان گنجينه اي فراروي آيندگان قرار دهيم .
حق نگر ادامه مي دهد: طي مدتي كه افتخار خدمت به شهروندان محترم را در منطقه بافت تاريخي فرهنگي داشته ام همواره افق روشن آينده را در نظر گرفته و در كاستي ها نارسايي ها كه همشهريان به خاطر مشكلات و مسايل شهري تحمل مي كردند شريك بودم و با اين احساس همدردي با اهتمام همكاران در تلاش مضاعف اقداماتي را صورت داديم تا هرچه سريع تر شكوفايي و توسعه را در بافت تاريخي شيراز شاهد باشيم كه اين اقدامات شامل 51 پروژه عمراني و فعال سازي 16
NGO در راستاي فعاليت هاي فرهنگي و اجتماعي شهرداري بافت قديم مي باشد.
شهردار منطقه بافت تاريخي و فرهنگي شيراز اضافه مي كند: ما مي خواهيم با توسعه كارعمراني در بافت قديم توريست را در عمق اين منطقه بياوريم زيرا اماكني كه دسترسي شان مشكل مي باشد با بازديد كمتري روبه رو هستند البته بايد توجه داشت كه معضلات اجتماعي كه در اين بافت ديده مي شود تاءثيرات منفي بربازديدكنندگان مي گذارد كه احتياج به همكاري همه ارگان ها و نهادهاي مسووول از جمله بهزيستي  نيروي انتظامي  بهداشت  اداره اوقاف  اداره ميراث فرهنگي و گردشگري  برق  آب  مخابرات و گازو فاضلاب دارد.
وي خاطرنشان مي كند: بايد در اين منطقه يك مديريت متمركز شود و ديگر ارگان هاي دولتي با اين مديريت هماهنگ شوند و يك برنامه 4 الي 5 ساله را در بافت پياده نمايند.
زيرا اين بافت يك سرمايه ملي است و همه ارگان هايي كه از بودجه ملي استفاده مي كنند بايستي در حفظ و احياي اين بافت همكاري لازم را داشته باشند.
وي متذكر مي شود: كساني كه حاضر به نوسازي اماكن فرسوده اين منطقه و ايجاد پروژه هاي تجاري در اين منطقه باشند از تسهيلات گرفتن پروانه جهت نوسازي بافت ها استفاده خواهند نمودو از كمك در تهيه قشه ساختمان و پروژه با سند بهره مند مي شوند.

دريافت نظرات: info@shirazcity.org

مأخذ: روزنامه خبر جنوب