|
قالی
ايران در گذر قرن ها نه تنها جلوه ای بزرگ از هنر و صنعت اين سرزمين
بلکه جزئی از زندگی مردم نيز بوده است در نقش هايي که در مجموع از
سنتی ريشه دار مايه می گيرد برخی نگاره ها در پيوند با فرهنگ کهنسال
اين کشور نمادين است که بهره گيری آذينی از آن در طول قرن ها، آن را
از رمز و رازش جدا کرده است ولی ريشه می نماياند که اين گونه نيست در
اين سنت اشاره نگاره ها، همان اندازه ارزشمند است که هماهنگی آرام و
دلنشين آنها با هم. چه به صورت به هم پيوسته و چه گسسته، چه در نقشی
که دارد و چه در رنگی که به خود می گيرد. در پهنه قالی جای خالی و بی
نقش نمی توان ديد
و يا کمتر می
توان ديد. هر جا نگاره ای است چه کوچک و چه بزرگ، جهانی گسترده برای
آفرينش، و چرا خالی از
آفريندگان که در
پيوند با آنان چنين است دور نمای هر نقش پردازی سنتی ايران در نقش
هايي که می آفريند و
رنگ هايي که به
چهره نقش ها می نهد. همه جا پيوند هستی و شور زيبايي آن، غم دور بودن
از اين پيوستگی و شوق رسيدن به آن. برای همين است که آنچه که نقش می
شود، گرچه در مجموعه به گونه ای، همان است که قرن ها پيش بوده است
ولی بازهم در چشم خوش آميز است و در دل نشستنی,
در بيرون نشانه ای از توانايي فراوان هنرمندان ايران, در نقش پردازی
و در درون شوری که با زبان نگاره ها بيان می شود و اين قالی پر نقش و
نگار ايران، همراه زندگی مردم اين آب و خاک، سرگذشتی دارد که همچنان
که معمول زندگی است، در فراز و نشيب هايي بوده است و درخشش ها و
خاموشی هايي داشته است.
مؤلف
حدودالعالم در پيش از 1000 سال پيش می نويسد که در فارس، در زمان های
گذشته قاليچه می بافته اند. اينک در منطقه فارس به ندرت قالی و بيشتر
قاليچه می بافند در فارس چهار گونه قاليچه می توان تشخيص داد که
عبارتند از: روستايي ( غير عشايری )، قاليچه خمسه، قاليچه قشقايي و
قاليچه ممسنی.
قاليچه روستايي :
قاليچه
ای که به وسيله روستاييان فارسی زبان منطقه فارس بافته می شود. تشخيص
اين قاليچه از فرشينه های بافندگان عشاير البته آسان نيست بخشی
ازقاليچه های روستايي را، قاليچه های معروف به شيرازی تشکيل می دهد.
طرح : نقش قاليچه های روستايي فارس
گرچه شکسته است و دقيق است در متن قاليچه های روستايي فارسی به طور
معمول يک يا دو سه ترنج درشت ديده می شود که نگاره های کوچکی نيز در
هر سوی آن رديف شده است.
رنگ : قاليچه های روستايي فارس در
مجموع تيره و در مايه های روستايي نزديک نصب ميزان فرشينه های فارس
را تشکيل می دهند.
قشقايي نشين :
قشقايي
يکی از دو ايل مهم فارس(ديگری خمسه) است که بهترين بافندگان فارس،
بافندگان ايل قشقايي و دربين آنها بافندگان تيره کشکولی هستند که بر
خلاف ايل خمسه، کمتر به تجارت قالی می پردازند.
طرح و رنگ : بافندگان قشقايي بيشتر
شکسته است نگاره های آن يا شکل هاي هندسی است يا نقش های مانند لاک
پشت و خرچنگ، يا دو سه ترنج مرکزی و يا درختانی که از گلدان ها سر به
درآورده اند که درمجموع برديگر فرشينه های عشايری و روستايي ايران
ترجيح دارند. رنگ قاليچه ها تيره نيست و بافندگان قشقايی در تهيه رنگ
زرد طلايي, معروف هستند.
گبه
شيری و ترک شيرازی. نقش شيراز از جمله طرح هايي است که در فرش های
قشقايي بافته می شود. به اين گونه فرش ها گبه
شيری می گويند. قشقايي ها همچنين، گونه ای قاليچه می بافند که
به نام ترک شيراز، يا ترکی شيرازی
معروف است که در بازار های خارجی به نام مکه شيراز ناميده می شود.
خمسه نشين :
خمسه
يکی از دو ايل مهم فارس است کانون های بافندگی تيره های عرب خمسه از
کانون های ديگر تيره های خمسه فعال تر است و ايل خمسه، بيشتر از
قشقايي ها به تجارت قالی می پردازند.
رنگ : قاليچه های خمسه بر خلاف قاليچه
های قشقايي تيره رنگ و بيشتر در مايه های آبی سير و متوسط و قرمز
آجری است .
طرح : طرح بافندگان خمسه نيز مانند
بافندگی قشقايي می باشد.
قالی بولوردی :
گونه ای
قاليچه محصول دهکده بولوردی يا ابولوردی فارس محل سکونت گروهی از
بولوردی های تيره ابولوردی اينالو از ايلات خمسه نقش اين قاليچه ها
نگاره های هندسی است مانند برگ زرد يا چنار، ترنج و درخت معروف به
بولوردی گل مرغی و غيره ....
نمونه
هايي از قالی بولوردی به جا مانده است که کهن ترين آن مربوط به 120
سال پيش است اين قاليچه ها هم از پشم است .
قاليچه شيرازی :
بخشی از
فرشينه های خمسه معروف به شيرازی است که از نظر جنس متوسط است و
افزودن بر بافندگان خمسه، بافندگان روستاهای غير عشايری نيز آن را می
بافند و به نام قاليچه شيرازی نيز به کشورهای ديگرصادر شده است. در
بين 5 تيره ايل خمسه، تيره عرب 40 درصد قاليچه ها و سراندازهای فارس
را می بافند. |
